Τα «ανοιχτά μουσεία» του μετρό Θεσσαλονίκης

 
Του Γιώργου Βασιλάκη
 
Σε ένα εξαιρετικό άλμπουμ παρουσιάζονται όχι μόνο τα εργοτάξια και οι υπό κατασκευή σταθμοί, αλλά και τα αρχαιολογικά ευρήματα ανά σταθμό

Ενα πρώτο ιστορικό αφήγημα για τη θαμμένη Θεσσαλονίκη από την προκασσάνδρεια εποχή (4ος π.Χ. αιώνας) έως τους νεώτερους χρόνους και για τα 300.000 αρχαιολογικά ευρήματα που προέκυψαν κατά την διάρκεια των έργων του μετρό είχαν δώσει οι αρχαιολόγοι στην ημερίδα «Και Μετρό και Αρχαία» την Παρασκευή 23 Φεβρουαρίου 2018.

 

Το βιβλίο «Μετρό-ντας την Ιστορία της Θεσσαλονίκης» είναι το επακόλουθο αυτής της ημερίδας, μια εξαιρετική συν-έκδοση του Υπουργείου Υποδομών Μεταφορών – ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε. με το Υπουργείο Πολιτισμού Αθλητισμού – Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης την οποία παρουσίασε χθες η Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού και η ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε.

Στον τόμο, μέσα από πλούσιο φωτογραφικό υλικό παρουσιάζονται όχι μόνο τα εργοτάξια και οι υπό κατασκευήν σταθμοί, αλλά και τα αρχαιολογικά ευρήματα ανά σταθμό – κινητά και ακίνητα. Και όλα αυτά, μέσα από κείμενα στα οποία δίνονται σημαντικές πληροφορίες για τα αρχαιολογικά δεδομένα που προέκυψαν από τις ανασκαφές των σταθμών, στοιχεία για το τεχνικό έργο, καθώς και θέματα που αφορούν στη διαχείριση του έργου σε σχέση και με τις αρχαιότητες.

Αν και το αποτέλεσμα όπως το αποτυπώνει η έκδοση είναι θαυμαστό, υπήρξαν καθυστερήσεις και διχογνωμίες για το ποια θα έπρεπε να είναι η αντιμετώπιση των ευρημάτων: θα έμεναν εκεί που βρέθηκαν ή θα μεταφέρονταν; Τελικά, με τη λύση που επιλέχθηκε της in situ ανάδειξης των αρχαιοτήτων κατά τρόπο που να μην δημιουργεί προβλήματα στο έργο, σταθμοί του μετρό -κυρίως αυτοί της Βενιζέλου και της Αγίας Σοφίας- μετατρέπονται σε ανοιχτά μουσεία προσβάσιμα σε όλο τον κόσμο.

«Είναι η πρώτη φορά που μια τεχνική υπηρεσία βρίσκεται τόσο κοντά με το “τρισκατάρατο” μέχρι πρόσφατα σώμα των αρχαιολόγων. Οταν ανέλαβα υπήρχε μία εμπόλεμη κατάσταση. Αλλά εμείς είχαμε προσχωρήσει στο δόγμα “και μετρό και αρχαία”. Η λύση που εφαρμόσαμε το 2016 στο σταθμό της Βενιζέλου, μέσα στα σωθικά του οποίου υπάρχει μία ολόκληρη αρχαία πόλη, ανέβασε το κόστος κατά 2-2,5% (20-25 εκατομμύρια ευρώ)» ανέφερε ο πρόεδρος της ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε. καθηγητής Γιάννης Μυλόπουλος, για να προσθέσει:

«Κάναμε μία αλλαγή στην αντίληψη ενός μεγάλου τεχνικού έργου και των αρχαιολογικών ευρημάτων. Τα τελευταία 4 χρόνια καταρρίφτηκε ένας μύθος: ότι τα αρχαία καθυστερούν ένα έργο. Αυτό το καταρρίψαμε. Πλέον η σημερινή αντίληψη είναι ότι πρέπει να κοιτάξουμε και να αναδείξουμε όσα βρέθηκαν στη μεγαλύτερη αρχαιολογική ανασκαφή που έγινε στη Θεσσαλονίκη». Από την πλευρά της, η γενική γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη είπε ότι «οι προκλήσεις ήταν πολλές για την ανάδειξη των αρχαιοτήτων, ενώ κάποιες φορές παρουσιάζονταν προβλήματα που την καθιστούσαν ασύμφορη. Αυτό που μένει είναι η συστράτευση που επιτεύχθηκε».

Και, βέβαια, το αποτέλεσμα είναι εκπληκτικό – ιδίως στην περίπτωση των δύο σταθμών Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας. Ο καινοτόμος σχεδιασμός τους κατά τρόπο ώστε να αναδεικνύονται στη θέση τους τα σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα, ήδη προκαλεί το ενδιαφέρον όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της διεθνούς κοινότητας. Η Θεσσαλονίκη με τους δύο αυτούς σταθμούς αποκτάει δύο ισχυρά τοπόσημα που όμοιά τους δεν υπάρχουν πουθενά, καθώς οι ανοικτοί αρχαιολογικοί χώροι αναπτύσσονται εντός του κελύφους των σταθμών!

Πρόκειται για τον Decumanus Maximus, τον κεντρικό οδικό άξονα της βυζαντινής πόλης σε ολόκληρο το πλάτος του στον σταθμό της Βενιζέλου και για το Κρηναίο-νυμφαίο οικοδόμημα με τις δύο μαρμαρόστρωτες πλατείας στον σταθμό της Αγίας Σοφίας. Οπως τόνισε και η γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού Αθλητισμού, Πολυξένη Αδάμ-Βελένη, «όταν θα τελειώσουν αυτοί οι δύο σταθμοί (Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας) η Θεσσαλονίκη θα αποκτήσει ένα καινούργιο πρόσωπο».

 

 

 

 

Ο θησαυρός του Μετρό Θεσσαλονίκης

Έθνος, 19.04.2019

Της Μαρίας Ριτζαλέου

Τι έφεραν στο φως οι ανασκαφές

Ο θησαυρός των ολόχρυσων -όχι μόνο- 750 κοσμημάτων του μετρό Θεσσαλονίκης αποκαλύπτεται. Πάνω από 2.700 ταφές έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στο ανατολικό και δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο 2007-2011 και οι 270 από αυτές ήταν κτερισμένες με κοσμήματα των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων. 

 

Ξεχωρίζουν τα 8 ακέραια χρυσά στεφάνια που εντοπίστηκαν στο ανατολικό νεκροταφείο, αλλά και ενώτια, δαχτυλίδια, περιδέραια, χρυσές αλυσίδες. Όλα πολύτιμα, όλα μοναδικά, όλα σπουδαία ευρήματα από την καρδιά της πόλης. 

Για πρώτη φορά το σύνολο των κοσμημάτων των ανασκαφών στο ανατολικό (σταθμός Σιντριβάνι και μπροστά από την Βιβλιοθήκη του ΑΠΘ) και στο δυτικό (σταθμός Νέου Σιδηροδρομικού Σταθμού και διακλάδωση προς Σταυρούπολη) νεκροταφείο, παρουσιάστηκαν στην διημερίδα «Αρχαιότητες σε Τροχιά» και διοργάνωσαν στην αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης η Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του υπουργείου Πολιτισμού και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης. 
Ο αρχαιολόγος Δημήτρης Νικάκης ολοκλήρωσε την διδακτορική του διατριβή πάνω στον θησαυρό των κοσμημάτων και τα παρουσιάζει για πρώτη φορά. 

4.jpg

 

Όπως είπε στο "Έθνος", από τα κοσμήματα των ελληνιστικών χρόνων, ξεχωριστή θέση έχουν τα 8 χρυσά στεφάνια, τα οποία προέρχονται από δύο ταφές με τέσσερα στεφάνια η καθεμιά. Στον γυναικείο ενταφιασμό έφεραν φύλλα ελιάς, ενώ φύλλα βελανιδιάς είχαν αυτά στην ανδρική καύση εντός λίθινης θήκης. 

«Τα χρυσά στεφάνια αποτελούσαν πιθανότατα προσφορές στους νεκρούς, ενώ η χωρική γειτνίαση των τάφων και η χρονική τους εγγύτητα ίσως αποτελούν ενδείξεις για τον συσχετισμό των νεκρών», ανέφερε ο Δ. Νικάκης.

Στα κοσμήματα της ίδιας περιόδου συγκαταλέγονται χαρακτηριστικά για την εποχή ενώτια με μορφή κρίκων με Ερωτιδείς και ζωόμορφες κεφαλές στις απολήξεις τους, που εντοπίστηκαν σε γυναικείες και παιδικές ταφές κοριτσιών. Αλλά και χρυσές αλυσίδες επίσης με ζωόμορφες κεφαλές στα άκρα τους, καθώς και χρυσά δακτυλίδια με ακόσμητους ημιπολύτιμους λίθους. 

Η πλειονότητα των κοσμημάτων πάντως προήλθε από τάφους που χρονολογούνται στην ρωμαϊκή εποχή. Αυτά παρουσιάζουν έντονη πολυμορφία σε ό,τι αφορά τόσο τις πρώτες ύλες κατασκευής τους, όσο και τα μορφολογικά τους χαρακτηριστικά και εντάσσονται σε  τυπολογικές κατηγορίες ιδιαίτερα διαδεδομένες σε ολόκληρη τη ρωμαϊκή επικράτεια. Μεγάλος είναι ο αριθμός από τα ενώτια (σκουλαρίκια) με ποικιλόμορφα διακοσμητικά στοιχεία, τις περόνες -κυρίως οστέινες-, οι οποίες σχετίζονται με την κόμμωση που αποτελούσε βασικό στοιχείο της γυναικείας εμφάνισης στους ρωμαϊκούς χρόνους, τα περιδέραια με συνδυασμούς διαφόρων τύπων από χάντρες και τα δακτυλίδια. 

3.jpg

Στα τελευταία, η θεματολογία των σφραγιστικών λίθων μεταξύ άλλων απηχεί τις λατρευτικές αντιλήψεις που επικρατούν στην πόλη και συσχετίζεται με τον συμβολικό και πρακτικό τους ρόλο. Χαρακτηριστική είναι η παρουσία περιάπτων-φυλακτών, διαφόρων τύπων, στις παιδικές ταφές, κάτι που παρατηρείται επίσης σε ορισμένες περιπτώσεις γυναικείων τάφων. 

«Τα κοσμήματα προέρχονται κατά κύριο λόγο από κλειστά ταφικά σύνολα που αντιστοιχούν περίπου στο 10% επί του συνόλου των τάφων που ανασκάφηκαν την περίοδο 2007-2011 και ταυτίζονται με προσωπικά αντικείμενα των νεκρών, αλλά και με προσφορές των οικείων τους στο πλαίσιο ταφικών τελετουργιών», μας είπε ο Δ. Νικάκης.
Στην ίδια εκδήλωση η αρχαιολόγος, Χριστίνα Πολουκίδου, παρουσίασε τις ταφικές πρακτικές στο ανατολικό νεκροταφείο (σταθμός Σιντριβάνι), με βάση τα δεδομένα που ήρθαν στο φως κατά την ανασκαφή των ετών 2007-2008 και 2009-2011, με υπεύθυνη αρχαιολογικού έργου την Λίλιαν Αχειλαρά, προϊσταμένη τότε στην ΙΣΤ΄ΕΠΚΑ. 
Η έρευνα έφερε στο φως πλήθος ταφικών κατασκευών, ενδεικτικών της ποικιλομορφίας και των μεταβολών που αποτυπώνονται στα κατάλοιπα της μακραίωνης χρήσης του χώρου ως νεκροταφείο. 

5_2.jpg

 

«Παράμετροι όπως το είδος κατασκευών, που υποδέχονται ταφές, λιτές με απλά υλικά ή επιμελημένες και στιβαρές, η κτέριση ή μη, ο ενταφιασμός ή η καύση, ο αριθμός των ενταφιασμών στο πλαίσιο του ίδιου τάφου ή οι μεταταφικές διαδικασίες, φωτίζουν κάποιες από τις πτυχές του υλικού, σχετικά με τις ταφικές πρακτικές», είπε η Χρ. Πολουκίδου στο *Έθνος*. 

Στη Θεσσαλονίκη οι αρχαιολογικές εργασίες έχουν ολοκληρωθεί σε όλους τους σταθμούς του μετρό πλην του πολύπαθου της Βενιζέλου. Οι ανασκαφές θα συνεχιστούν στη νότια είσοδο, στην πλευρά της πλατείας Καπνεργατών, σε μία έκταση ενός στρέμματος. Θα ξεκινήσουν τον Σεπτέμβριο και έχουν χρόνο ολοκλήρωσης τον 1,5 χρόνο. 
Τα κινητά ευρήματα ξεπερνούν τις 300.000 -από αυτά, 50.000 είναι νομίσματα- και φυλάσσονται σε ειδικό χώρο που έχει μισθώσει η ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ στο Καλοχώρι. Μια πολυμελής ομάδα ειδικών τα καθαρίζει, τα συντηρεί, τα αποτυπώνει σχεδιαστικά, τα ταξινομεί, αφού τα περιγράψει, με στόχο να αποτελέσουν υλικό για μελέτη, ενώ φαίνεται πως απομακρύνεται για την ώρα το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός Μουσείου Μετρό, καθώς δεν έχει βρεθεί ακόμη ο σχετικός χώρος. 

 

Κι όμως! Υπάρχει ένας σταθμός του μετρό Θεσσαλονίκης στον οποίο τοποθετήθηκαν ακόμη και οι κυλιόμενες σκάλες!

Thestival.gr, 19.11.2015

Της Βάσως Λυκουρίνου

Μπορεί οι εργασίες του μετρό Θεσσαλονίκης να έχουν σχεδόν παγώσει εδώ και περίπου έντεκα μήνες, ωστόσο, υπάρχει ένας σταθμός, η εικόνα του οποίου θυμίζει πολύ περισσότερο κάτι από μετρό, όπως το έχουμε όλοι στο μυαλό μας. Πρόκειται για τον σταθμό «Ευκλείδη» στη συμβολή των οδών Κωνσταντινουπόλεως, Κατσιμίδη και Παπαναστασίου, στον οποίο έχουν τοποθετηθεί ακόμη και κυλιόμενες σκάλες!

Μια περιήγηση στον συγκεκριμένο σταθμό, ο οποίος παρουσιάζει τη μεγαλύτερη πρόοδο εργασιών, σε σχέση με τους υπόλοιπους της γραμμής των 9,6 χιλιομέτρων, δίνει έναν τόνο αισιοδοξίας, ότι το έργο μπορεί να πάψει κάποια στιγμή να είναι φάντασμα, εφόσον φυσικά δοθούν οι απαραίτητες πολιτικές λύσεις για να προχωρήσει.

Ο σταθμός «Ευκλείδη»

Στον συγκεκριμένο, όγδοο κατά σειρά σταθμό του μετρό, έχουν ολοκληρωθεί τα έργα πολιτικού μηχανικού, από τις ηλεκτρομηχανολογικές εργασίες έχουν τοποθετηθεί οι κυλιόμενες κλίμακες κι έχει αρχίσει και η κατασκευή των τοιχοποιιών.
Ορισμένες συμπληρωματικές εργασίες υλοποιήθηκαν μέχρι και το καλοκαίρι κι από τότε οι εργαζόμενοι και σε αυτόν τον σταθμό αναμένουν την τελική λύση επανεκκίνησης του έργου για να βάλουν και πάλι μπροστά.

Ο σταθμός του Ευκλείδη, διαθέτει τέσσερα επίπεδα. Στο επίπεδο -1 βρίσκεται ο χώρος έκδοσης εισιτηρίων, με δύο εισόδους, μία από την οδό Παπαναστασίου και μία από την Κατσιμίδη.

Στα επίπεδα -2 και -3 διαμορφώνονται μηχανολογικοί χώροι.

Στο επίπεδο -4, βρίσκεται η αποβάθρα.

Τα επίπεδα ενώνονται με συνολικά δώδεκα κυλιόμενες σκάλες. Οι σήραγγες βρίσκονται σε απόσταση 25 μέτρων από την επιφάνεια του εδάφους και η αποβάθρα έχει πλάτος 10 μέτρων.

Η διάνοιξη των σηράγγων πραγματοποιήθηκε στον συγκεκριμένο σταθμό το 2010, ενώ οι κυλιόμενες σκάλες άρχισαν να τοποθετούνται πέρυσι και οι εργασίες που υπολείπονταν ολοκληρώθηκαν το φετινό καλοκαίρι.

Open House

Την ερχόμενη Κυριακή, ο σταθμός Ευκλείδη πρόκειται να ανοίξει για το κοινό που θα συμμετάσχει στο Open House Thessaloniki 2015. Οι επισκέπτες θα ξεναγηθούν στον χώρο από τις 10:00 έως και τις 14:00, ενώ επειδή πρόκειται για εργοταξιακό χώρο, η είσοδος επιτρέπεται μόνο σε ενήλικους.

 

“Με ψέματα και λόγια δεν γίνεται Μετρό”

Thesstoday.gr, 05.12.2015

Συγκέντρωση διαμαρτυρίας πραγματοποιεί αυτή την ώρα το Σωματείο των Εργαζομένων στον κατασκευαστικό τομέα του Μετρό Θεσσαλονίκης στο Σιντριβάνι.

Νωρίτερα πραγματοποίησαν πορεία στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

"Με ψέματα και λόγια δεν γίνεται Μετρό" αναφέρουν στο πανό τους, με αφορμή το άνοιγμα του συγκεκριμένου σταθμού στο κοινό.

(more…)

Αξιοθέατο το… μετρό Θεσσαλονίκης (ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΑΖ)

Καρφίτσα, 04.12.2014

Της Έλενας Κραβασίλη- Φωτορεπορτάζ: Σάββας Αυγητίδης

Μπορεί τα έργα του μετρό Θεσσαλονίκης να «κόλλησαν» μετά τις τελευταίες εξελίξεις, όπου ο εργολάβος έχει το δικαίωμα να αποχωρήσει καθώς δικαιώθηκε από το διαιτητικό δικαστήριο, ωστόσο οι πολίτες είχαν την ευκαιρία να δουν από κοντά τον ημιτελή σταθμό του έργου στο Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό, που άνοιξε για το κοινό στο πλαίσιο του εορτασμού της Αγίας Βαρβάρας, προστάτιδας του Μετρό και των εργαζομένων στα υπόγεια έργα.

Αρκετοί ήταν οι Θεσσαλονικείς που έσπευσαν στο σταθμό για να δουν με τα ίδια τους τα μάτια σε τι στάδιο βρίσκονται οι εργασίες του πολύπαθου έργου, ενώ αρκετοί είναι αυτοί που όπως λένε, ο χρόνος θα τους… προλάβει και δε θα έχουν την ευκαιρία να δουν το μετρό να λειτουργεί.

(more…)

Άνοιξε τις πύλες του ο σταθμός «Ν.Σ.Σ.» του μετρό Θεσσαλονίκης – Φωτορεπορτάζ και BINTEO του seleo.gr

Seleo.gr, 04.12.2014

Του Κ.Α. Φωτογραφίες: Taifer

Ο σταθμός του μετρό στο Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό άνοιξε σήμερα τις πύλες του για το κοινό από τις 11 π.μ. έως τις 3 το μεσημέρι.

Το σταθμό επισκέφθηκε πλήθος κόσμου και πολλοί φοιτητές του ΤΕΙ Θεσσαλονίκης.

Δείτε εδώ βίντεο από τον αγιασμό και φωτογραφίες από το σταθμό του μετρό:

(more…)

Ο επιβάτης που θα μετακινηθεί δωρεάν στο μετρό Θεσσαλονίκης!

Καρφίτσα, 04.12.2014

Της Έλενας Καραβασίλη- Φωτορεπορτάζ Σάββας Αυγητίδης

Ο Σωτήρης Γκόγκος είναι 89 χρονών και σε δύο μέρες θα γίνει 90!

Όπως αναφέρει ο ίδιος στο karfitsa.gr, για αυτόν είναι όνειρο ζωής να δει το μετρό Θεσσαλονίκης να λειτουργεί.

«Μία ζωή περιμένω να δω το μετρό. Σήμερα μπήκα στο σταθμό του Ν.Σ.Σ. και είδα ότι για να ολοκληρωθεί θα περάσουν και άλλα χρόνια…».

Με αφορμή τη γιορτή της Αγίας Βαρβάρας, προστάτιδας του Μετρό και των εργαζομένων στα υπόγεια έργα, άνοιξε σήμερα για το κοινό ο Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός, από τις 11 το πρωί μέχρι τις 3 το μεσημέρι.

(more…)

Στρ. Σιμόπουλος: Θα λύσουμε το πρόβλημα που έχει προκύψει με την οριακή προθεσμία για το μετρό Θεσσαλονίκης

Thestival.gr, 04.12.2014

Στα εμπόδια της συνέχισης των έργων του μετρό Θεσσαλονίκης λόγω της προθεσμίας που έχει θέσει η ανάδοχος κοινοπραξία, αναφέρθηκε ο γ.γ Δημοσίων Έργων Στράτος Σιμόπουλους. Κατά την επίσκεψή του στο σταθμό του μετρό στον ΟΣΕ Θεσσαλονίκης ο κ. Σιμόπουλος τόνισε: «Παραλάβαμε πριν από 2,5 χρόνια ένα έργο πολύπαθο το οποίο ήταν σταματημένο. Σήμερα είναι ένα έργο το οποίο εκτελείται όχι όμως με τις ταχύτητες που θέλουμε εμείς και οι Θεσσαλονικείς.
Σχολιάζοντας τα προβλήματα που προέκυψαν για τη συνέχιση των έργων ο γ.γ υπογράμμισε: Λύνουμε τα προβλήματα συνεχώς, θα λύσουμε και το πρόβλημα που έχει προκύψει με την οριακή προθεσμία. Δε συμφέρει όχι μόνο την πόλη, όχι μόνο την πολιτεία αλλά και την ανάδοχο κοινοπραξία να σταματήσει το έργο».

(more…)

Άνοιξε για το κοινό ο σταθμός του μετρό στον ΟΣΕ

Thestival.gr, 04.12.2014

 

Άνοιξε τις πύλες του για το κοινό σήμερα στις 11 το πρωί ο σταθμός του μετρό στον Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό Θεσσαλονίκης. Πλήθος κόσμου επισκέπτεται το εργοτάξιο προκειμένου να δει από κοντά την εξέλιξη των έργων, αλλά και να πάρει μια ιδέα για το πώς θα είναι διαμορφωμένα τα επίπεδα του μετρό.

Παράλληλα, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να δουν φωτογραφίες από τις εργασίες που έχουν προηγηθεί στον συγκεκριμένο σταθμό, ο οποίος διαρθώνεται σε δύο επίπεδα.

Δείτε φωτογραφίες και βίντεο:

 

(more…)

Φωτογραφίες: Σταθμός Πατρικίου

03.12.2014

 

20141203135107 20141203135114

(more…)