Λύση «δύο σε ένα» για τις αρχαιότητες του μετρό προτείνει το ΤΕΕ Κ. Μακεδονίας

Express.gr, 03.04.2013

Πηγή: ΑΠΕ   

Λύση «δύο σε ένα» για τις αρχαιότητες που αποκαλύφθηκαν στον σταθμό Βενιζέλου του μετρό Θεσσαλονίκης, προτείνει το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος/Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΕΕ/ΤΚΜ): η 8μελής διεπιστημονική ομάδα εργασίας, που συγκρότησε ο φορέας, κατέληξε σε μια πρόταση που –όπως υποστηρίζει- επιτυγχάνει αυτό που μέχρι πρότινος χαρακτηριζόταν ως τεχνικά ανέφικτο: τη διατήρηση των αρχαίων στον φυσικό τους χώρο, με ταυτόχρονη λειτουργία του σταθμού. Συγκεκριμένα, η πρόταση του ΤΕΕ/ΤΚΜ, που τυγχάνει καταρχήν θετικής αποδοχής από την Αττικό Μετρό ΑΕ, προβλέπει την προσωρινή απόσπαση των αρχαιοτήτων και την επανατοποθέτηση και ανάδειξη σχεδόν του συνόλου τους (ποσοστού 85%-95%) στον φυσικό τους χώρο, αφότου ολοκληρωθεί η κατασκευή του σταθμού. Χαμηλό κόστος, μηδενικές καθυστερήσεις Το πόρισμα της ομάδας παρουσιάστηκε σήμερα, σε συνέντευξη Τύπου. Σύμφωνα με τον πολιτικό μηχανικό Παρίση Μπίλλια, μέλος της διοίκησης του ΤΕΕ/ΤΚΜ, η προτεινόμενη λύση έχει χαμηλό κόστος (0,6%-0,8% του συνολικού προϋπολογισμού του έργου), ενώ –αν γίνουν οι σωστές ενέργειες από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς- θα υπάρξουν μόνο μηδενικές (ή το πολύ ολιγόμηνες) καθυστερήσεις στην πρόοδο του έργου. Με βάση την πρόταση, οι αρχαιότητες διατηρούνται στην αρχική τους θέση σχεδόν στο σύνολό τους (με εξαίρεση μόνο τα 45 τμ. επί συνόλου 1600 τμ., όπου χωροθετούνται διελεύσεις αγωγών εξαερισμού και κυλιόμενες σκάλες). Οι αρχαιότητες θα γίνονται αντιληπτές οπτικά και κιναισθητικά από τους επιβάτες και θα αποτελούν επισκέψιμο κομμάτι του σταθμού, δημιουργώντας μάλιστα την αίσθηση ότι βρίσκονται σε ανοιχτό χώρο (χάρη στα αναρριχώμενα φυτά, τον φυσικό φωτισμό και τα χρώματα της οροφής που θα τις πλαισιώνουν). Αναλυτικότερα, η ομάδα προτείνει τον ενιαίο αστικό σχεδιασμό των συνδέσεων και του περιβάλλοντος χώρου του σταθμού Βενιζέλου (ο οποίος αναπτύσσεται σε έξι επίπεδα, πέντε υπόγεια και ένα στη στάθμη του εδάφους), με στόχο τη συνολική ανάπλαση της ευρύτερης περιοχής. Υπόγεια πλατεία-ανοιχτό μουσείο Ουσιαστικά, ο αρχαίος δρόμος γίνεται κομμάτι μιας ευρύτερης αστικής σύνθεσης, με τη μορφή υπόγειας πλατείας, που συνδέει τους παρακείμενους ανοιχτούς δρόμους και τα μνημεία. Το σύνολο αυτό μπορεί να αποτελέσει ανοιχτό μουσείο και μοναδικό παράδειγμα αναγέννησης δημόσιου χώρου της κεντρικής Θεσσαλονίκης. Για να καταλήξει στη συγκεκριμένη πρόταση, η ομάδα εργασίας του ΤΕΕ/ΤΚΜ έλαβε υπόψη και το γεγονός ότι –όπως είπε ο κ.Μπίλλιας- το μετρό Θεσσαλονίκης δεν είναι δυνατόν να λειτουργήσει με κατάργηση του σταθμού Βενιζέλου, καθώς είναι ένας από τους βασικότερούς του, λόγω της θέσης του στην καρδιά της Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, γειτνιάζει με σημαντικά μνημεία (πχ, Αλκαζάρ, Μπεζεστένι, Αγορά Εμπράρ, Παλιό Δημαρχείο του Δελαδέτσιμα) ενώ προβλέπεται ότι θα εξυπηρετεί 85000 επιβάτες ημερησίως το 2030. Καταρχήν «εφικτή τεχνικά» η λύση, λέει η Αττικό Μετρό «Καταρχήν εφικτή τεχνικά» χαρακτήρισε τη λύση της προσωρινής απόσπασης και επανατοποθέτησης ο γενικός διευθυντής του Μετρό Θεσσαλονίκης, Γιώργος Κωνσταντινίδης, διευκρινίζοντας πάντως ότι θα απαιτηθεί περαιτέρω αναλυτική μελέτη και επεξεργασία, προκειμένου να ληφθούν συγκεκριμένες αποφάσεις. «Η Αττικό Μετρό δεσμεύεται να δει την πρόταση με σοβαρότητα και εφόσον προκριθεί και υπάρξουν αντίστοιχες αποφάσεις από τα όργανα της πολιτείας, πιθανώς να μπορεί να εφαρμοστεί», συμπλήρωσε. Εξειδικεύοντας στην πρόταση της ομάδας, ο καθηγητής της Πολυτεχνικής του ΑΠΘ, Νίκος Καλογήρου, επισήμανε ότι προτείνονται τα εξής: -Η ένταξη της πρώτης υπόγειας στάθμης του σταθμού του μετρό στον ευρύτερο δημόσιο χώρο αποκτά το χαρακτήρα ενιαίου περάσματος – πλατείας. -Ο περιβαλλοντικός ανασχεδιασμός της περιοχής γίνεται με φυτεύσεις, φιλικά προς το περιβάλλον υλικά, διατάξεις ηλιασμού-σκιασμού και με την αξιοποίηση και επανάχρηση ιστορικών κελυφών και μεσοπολεμικών κτηρίων -Η ανάπλαση ολοκληρώνεται με συνολικό ανασχεδιασμό του άξονα των οδών Βενιζέλου και Δραγούμη. Περιλαμβάνονται: διευρύνσεις πεζοδρομίων με παράλληλο στένεμα του οδοστρώματος σε Εγνατία και Βενιζέλου, ήπια κυκλοφορία, φυτεύσεις, διαδρομές σύνδεσης με μνημεία και σύνολα της ευρύτερης περιοχής. Ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΚΜ, Τάσος Κονακλίδης, επισήμανε ότι θα καταθέσει άμεσα το πόρισμα στους αρμόδιους φορείς, γιατί το επιμελητήριο δεν θέλει να γίνει συμμέτοχο σε ενδεχόμενη περαιτέρω καθυστέρηση κατασκευής του μετρό.

Αρχαιολόγοι: Μοναδικές οι αρχαιότητες στον σταθμό «Βενιζέλου» του μετρό Θεσσαλονίκης

Αγγελιοφόρος, 06.03.2013

Μοναδικής αξίας είναι τα αρχαιολογικά ευρήματα που αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών για την κατασκευή του σταθμού Βενιζέλου του μετρό Θεσσαλονίκης.

Αυτό επισήμανε, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος των Ελλήνων Αρχαιολόγων Δέσποινα Κουτσούμπα.

Τι κάνει τα βυζαντινά αρχαία του σταθμού «Βενιζέλου» στο υπό κατασκευή μετρό της Θεσσαλονίκης τόσο μοναδικά, που έχουν προκαλέσει «πόλεμο» μεταξύ αρχαιολόγων από τη μία και κατασκευάστριας εταιρείας, Πολιτείας και κατοίκων και επαγγελματιών της Θεσσαλονίκης από την άλλη;

Το θέμα προέκυψε πρόσφατα μετά την ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου -η οποία έγινε υπουργική απόφαση- για τη μεταφορά των σημαντικότατων βυζαντινών αρχαιοτήτων από τον σταθμό «Βενιζέλου» στο στρατόπεδο Παύλου Μελά στη δυτική Θεσσαλονίκη. Κύριο αίτιο της απόφασης είναι οι τεχνικοί και οικονομικοί λόγοι που, κατά την Αττικό Μετρό, καθιστούν αδύνατη τη συνύπαρξη αρχαιοτήτων και έργου.

«Η λύση της συνύπαρξης είναι εφικτή και αναγκαία» λένε οι αρχαιολόγοι -και όχι μόνον- που υποστηρίζουν ότι η αξία των ευρημάτων είναι άρρηκτα συνυφασμένη με το σημείο εύρεσής τους.

Το γιατί εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, Δέσποινα Κουτσούμπα, που εξαρχής πήρε θέση για το ζήτημα.

«Στον σταθμό Βενιζέλου βρέθηκε ένα μοναδικό σύνολο, η "καρδιά" της κοσμικής Θεσσαλονίκης, της δεύτερης σημαντικότερης πόλης της βυζαντινής αυτοκρατορίας: η πλακόστρωτη μέση οδός ή λεωφόρος των βυζαντινών χρόνων, που σώζεται σε πολύ καλή κατάσταση σε μήκος 75 μέτρων κάτω από τη σημερινή Εγνατία, καθώς και η διασταύρωσή της με τον μαρμαρόστρωτο cardo, που βρίσκεται στην κατεύθυνση της σημερινής οδού Βενιζέλου. Πρόκειται δηλαδή για ένα ιστορικό σταυροδρόμι που επιβιώνει για 16 ολόκληρους αιώνες, από τότε που σχεδιάστηκε στην εποχή του Γαλερίου έως και σήμερα. Έχουν βρεθεί επίσης και τα δημόσια κτίρια που βρίσκονταν στα νότια του δρόμου, με πολλές φάσεις από τον 6ο έως τον 9ο αιώνα μ.Χ. Τα κτίρια αυτά στέγαζαν εμπορικές χρήσεις, καθώς η Θεσσαλονίκη ήταν πολύ σημαντικό εμπορικό κέντρο για όλη τη βυζαντινή αυτοκρατορία. Το συγκινητικό είναι ότι ακριβώς αυτή η εμπορική χρήση στην περιοχή διασώζεται τόσο στο Μπεζεστένι, την αγορά των Οθωμανικών χρόνων, που βρίσκεται στο ίδιο σημείο, όσο και στη σημερινή αγορά της πόλης. Έχουμε επίσης τη διαδοχική χάραξη του δρόμου στην ίδια κατεύθυνση, την οποία ακολουθεί σήμερα και η χάραξη της γραμμής του Μετρό» διευκρινίζει η κ. Κουτσούμπα, τονίζοντας την αδιαμφισβήτητη αρχαιολογική και ιστορική αξία των αρχαιοτήτων, ιδιαίτερα καθώς δεν σώζονται πολλά παρόμοια παραδείγματα ορατά ούτε στη Θεσσαλονίκη ούτε στην Κωνσταντινούπολη.

«Στην περίπτωση των αρχαιοτήτων του σταθμού Βενιζέλου έχουμε κάτι πολύ περισσότερο: ένα αρχαιολογικό σύνολο σε εξαιρετική κατάσταση διατήρησης, που "συνομιλεί" με το ιστορικό και το σύγχρονο περιβάλλον του. Έχουμε τη μοναδική ευκαιρία, 5 μέτρα κάτω από το οδόστρωμα της σημερινής Εγνατίας να περπατάμε στον δρόμο της εποχής του Ιουστινιανού και 22 μέτρα πιο κάτω να εκτείνεται το πιο σύγχρονο έργο, το μετρό της Θεσσαλονίκης. Ο δρόμος κάτω από τον δρόμο, το αρχαίο δημόσιο έργο εντός του σύγχρονου δημόσιου έργου, αυτό είναι κάτι το ξεχωριστό. Και μπορεί να δώσει στη Θεσσαλονίκη έναν μοναδικό για όλη την Ευρώπη σταθμό, που να αποτελεί ο ίδιος αξιοθέατο» συμπληρώνει.

Αντίστοιχα παραδείγματα συνύπαρξης αρχαιοτήτων με σταθμούς μετρό υπάρχουν κι αλλού, εκτός από την Αθήνα, όπως στη Γαλλία και στην Τουρκία, όπου αναμένεται το μετρό της Κωνσταντινούπολης. Ίσως όμως το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα να είναι ο κεντρικός σταθμός του μετρό της Σόφιας, στη Βουλγαρία, που εγκαινιάστηκε τον Αύγουστο του 2012.

«Στις ανασκαφές που έγιναν για τη δημιουργία του σταθμού, στη Σόφια, βρέθηκε η ρωμαϊκή πόλη Σαρδική. Ο τρόπος αντιμετώπισης είναι που ξαφνιάζει, ιδιαίτερα αν τον συγκρίνει κανείς με το τι συνέβη στη Θεσσαλονίκη. Όχι μόνο άλλαξαν τα σχέδια του σταθμού, ώστε να συμπεριληφθούν οι αρχαιότητες κατά χώρα, μέσα κι έξω από τον σταθμό, και σε όλα τα επίπεδα του σταθμού, αλλά υπερύψωσαν και τον σύγχρονο δρόμο για να "αναπνέει" ο αρχαιολογικός χώρος. Είναι ένα ταξίδι στο παρελθόν και το μέλλον ταυτόχρονα. Η πόλη το αγκάλιασε και με πολλή υπερηφάνεια το παρουσιάζουν σε βίντεο που έχει κάνει τον γύρο του κόσμου. Μάλιστα, ενώ άνοιξε ο σταθμός, η ανασκαφή και η ανάδειξη των ευρημάτων συνεχίζεται. Και παρότι η Βουλγαρία έχει επίσης χτυπηθεί από την οικονομική κρίση, ίσως και πολύ πριν από τη χώρα μας» επισημαίνει η πρόεδρος του ΣΕΑ.

«Αρχικά πίστευα ότι μπορεί να διασωθεί στη θέση του το 80% των αρχαίων, όμως μετά τη συνεδρίαση και την παρουσίαση των τεχνικών στοιχείων από πλευράς Αττικό Μετρό είμαι αισιόδοξη ότι μπορεί να παραμείνει κατά χώραν το 95%» δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος του ΣΕΑ.

Το Σταυροδρόμι που «διχάζει» τους αρμοδίους

ΑΠΕ-ΜΠΕ, 01.03.2013

Καθώς οι εργασίες για την κατασκευή του μετρό στη Θεσσαλονίκη συνεχίζονται, η αρχαιολογική σκαπάνη φέρνει στο φως σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα του 4ου και 6ου αιώνα, στη συμβολή των οδών Βενιζέλου και Εγνατίας. Σημείο όπου αναμένεται να κατασκευαστεί ο κεντρικός σταθμός.

Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) γνωμοδοτεί τη μεταφορά των αρχαίων ενώ η Αττικό Μετρό διαβεβαιώνει ότι οποιαδήποτε άλλη πρόταση είναι τεχνικώς αδύνατη να εφαρμοστεί. Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων εκφράζει ανοιχτά την αντίθεσή του στη μεταφορά τους και αναζητά τη στήριξη επιστημονικών ομάδων και της κοινής γνώμης.
Μεγάλης αξίας αρχαιολογικά ευρήματα

Κάτω από την πολύβουη Εγνατία, έστεκε σιωπηλός ένας άλλος κόσμος, αιώνες τώρα, μέχρι που η αρχαιολογική σκαπάνη λειτούργησε αφυπνιστικά στη «σιωπή» που επιβάλλει το πέρασμα του χρόνου… Οι ανασκαφές για τα έργα του μετρό στο σταυροδρόμι των οδών Βενιζέλου και Εγνατίας, έφεραν στο φως τμήμα της πόλης από τον 4ο και 6ο αιώνα και ένα ίδιο σταυροδρόμι κάτω από το σημερινό, που δείχνει ότι το σημείο αυτό ήταν πάντα κομβικό στην ιστορία της πόλης.

Όπως είπε, μιλώντας στη διαδικτυακή τηλεόραση ΑΠΕ-ΜΠΕ, που ξεναγήθηκε στο χώρο, η αρχαιολόγος Κρινώ Κωνσταντινίδου, με τις ανασκαφές αυτές «φανερώθηκε» τμήμα της κοσμικής Θεσσαλονίκης. «Αποκαλύφθηκε μια ολόκληρη πόλη του 4ου και κυρίως του 6ου αιώνα, στην πιο μνημειακή της μορφή: Μεγάλοι δρόμοι που διασταυρώνονται, δημόσια κτίρια και χώροι που αναπτύσσονται στις οικοδομικές νησίδες. Κάτω από τη σύγχρονη Εγνατία, στην ίδια χάραξη και με την ίδια κατεύθυνση αποκαλύφθηκε ο κεντρικός οδικός άξονας της πόλης του 4ου και του 6ου αιώνα», περιγράφει η κ. Κωνσταντινίδου.

Μάλιστα, όπως αναφέρει, τον 4ο αιώνα ο δρόμος ήταν επενδεδυμένος με μαρμάρινες πλάκες και είχε πλάτος 4,9 μέτρα, ενώ κατά τον 6ο αιώνα, επισκευάστηκε και διευρύνθηκε φτάνοντας τα 7,8 μέτρα και στρώθηκε με πλάκες από το Χορτιάτη.

Στο ίδιο σημείο αποκαλύφθηκε μια πλατεία, όπως και κτίριο του 7ου αιώνα. Εντυπωσιακό είναι και εύρημα στη διασταύρωση των δυο κεντρικών οδών: «Το σταυροδρόμι, ως ένα κομβικό σημείο της πόλης από τον 4ο αιώνα, οριζόταν από ένα μνημειακό τετράπυλο κατά αναλογία με την αψίδα του Γαλέριου – τη γνωστή Καμάρα. Έχουν διασωθεί οι πεσσοί στήριξης της πλινθόκτιστης ανωδομής του τετράπυλου», σημειώνει η αρχαιολόγος.
Να παραμείνουν τα αρχαία στο χώρο ή να μεταφερθούν;

Η αποκάλυψη των αρχαίων έφερε τους αρμόδιους αντιμέτωπους με το πρόβλημα της διαχείρισης των ευρημάτων. Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα Δημοσίων Έργων, Στράτο Σιμόπουλο, η Αττικό Μετρό κρίνει τεχνικώς αδύνατο να συνυπάρξουν τα αρχαία με το μετρό. Παράλληλα, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) γνωμοδοτεί να μεταφερθούν σε άλλο χώρο όπου θα αναδειχθούν εκ νέου, προκειμένου να διασωθούν και να είναι επισκέψιμα για τον κόσμο. Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων ζητά να παραμείνουν τα αρχαία στο χώρο και να γίνει επανασχεδιασμός της στάσης του μετρό.

«Τα αρχαιολογικά ευρήματα που αποκαλύφθηκαν στη Βενιζέλου χαρακτηρίζονται ως ακίνητα (όπως είναι οι δρόμοι, οι πλατείες κ.λπ.). Συνεπώς δεν είναι αρχαία που μεταφέρονται. Έναν δρόμο τον βλέπεις στο φυσικό του περιβάλλον», εξηγεί ο Τάσος Αντωνάρας, μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων.

Σύμφωνα με τον κ. Αντωνάρα, η μεταφορά ισοδυναμεί ουσιαστικά με την καταστροφή τους ενώ τα αρχαία θα μπορούσαν να αναδειχθούν στο φυσικό τους χώρο και συγχρόνως να αποτελέσουν πόλο έλξης για τους τουρίστες και τους επισκέπτες της πόλης.

Από την άλλη πλευρά, ο κ. Σιμόπουλος εξηγεί ότι ο σχεδιασμός του σταθμού της Βενιζέλου δεν μπορεί να αλλάξει. «Είναι ένας κεντρικός σταθμός και δεν υπάρχει χώρος λόγω των γύρω οικοδομημάτων να διευρυνθεί», επισημαίνει ο κ. Σιμόπουλος.

Ο δήμαρχος της πόλης Γιάννης Μπουτάρης παραμένει αισιόδοξος πως θα βρεθεί μια ικανοποιητική λύση ενώ ρίχνει ευθύνες στην Πολιτεία για τις καθυστερήσεις στο έργο του μετρό, τις οποίες αποδίδει στην έλλειψη χρημάτων. «Για το ζήτημα που έχει προκύψει, εκτιμώ ότι είναι βεβιασμένο όλο αυτό που γίνεται με την απόφαση μεταφοράς των αρχαίων», προσθέτει.

Την ίδια ώρα, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων ζητά να του δοθούν τα σχέδια και να αποφανθεί δική του ομάδα με τη συνδρομή οργάνων της Πολιτείας (όπως το Τεχνικό Επαγγελματικό Επιμελητήριο) σχετικά με το αν και κατά πόσο η μεταφορά των αρχαίων ή η συνύπαρξη αυτών (ή μέρους αυτών) με το σταθμό του μετρό είναι εφικτή. «Εμείς δεν είμαστε εναντίον κανενός. Απλώς έχουμε ρόλο, είμαστε κι εμείς δημόσιοι λειτουργοί και έχουμε χρέος ως αρχαιολόγοι να πράξουμε το καθήκον μας», επεσήμανε ο κ. Αντωνάρας.

Παράλληλα, ο καθηγητής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ και σύμβουλος της Αττικό Μετρό, Μιχάλης Τιβέριος εμφανίζεται κατηγορηματικός ότι είναι ζήτημα λογικής: «Οι αρχαιολόγοι σκέφτονται με την καρδιά. Και εγώ αν απαντούσα με την καρδιά μου, θα έλεγα να παραμείνουν τα αρχαία στο χώρο. Ωστόσο, όταν οι ειδικοί μου είπαν ότι δεν υπάρχει άλλη λύση και ότι ο επανασχεδιασμός του μετρό θα σήμαινε τουλάχιστον τρία χρόνια καθυστέρησης στο έργο και ότι τα χρήματα αυτά θα τα επιβαρυνόταν ο Έλληνας φορολογούμενος πολίτης σε μια χώρα που επί της ουσίας έχει πτωχεύσει, συμφώνησα στο να μεταφερθούν. Το μετρό είναι κοινωφελές έργο και πρέπει να γίνει», είπε χαρακτηριστικά.

Κοινή συνισταμένη πάντως του δημάρχου, του συλλόγου Αρχαιολόγων και του καθηγητή είναι πως το έργο έπρεπε να είχε σχεδιαστεί από την αρχή διαφορετικά.